Nhân dịp học bổng chính phủ MEXT vừa mở đơn, VANJ đã có cuộc trao đổi với chị Hoàng Kim Oanh về kinh nghiệm tìm kiếm và đăng ký học bổng Nhật Bản. Chị Oanh là thành viên Ban Xuất bản, đảm nhận vai trò chính trong việc tổng hợp thông tin học bổng và quỹ nghiên cứu. Các điểm chính và đường dẫn tham khảo được tóm tắt ở cuối bài.

Đường dẫn thông báo mở học bổng chính phủ MEXT: https://www.vn.emb-japan.go.jp/itpr_ja/mext2027vn.html

Đường dẫn thông báo tuyển chọn ứng viên học bổng MEXT – ASCOJA do Câu lạc bộ Cựu lưu học sinh Việt Nam tại Nhật Bản (VAJA) tuyển chọn và đề cử
https://vaja.vn/thong-bao-chinh-thuc-v-v-tuyen-chon-ung-vien-hoc-bong-mext-ascoja-2027-do-vaja-tuyen-chon/

Kiều Trang (thành viên VANJ): Chào chị Hoàng Kim Oanh, em được biết tại Ban Xuất bản, chị có vai trò tổng hợp và thông báo thông tin học bổng. Đầu tiên chị có thể giới thiệu một chút về bản thân được không ạ?

Kim Oanh:  Chào Kiều Trang, mình tên Oanh, hiện đang công tác tại trường Cao đẳng công nghệ quốc gia Ishikawa, rất vui được chia sẻ với các bạn

Kiều Trang: Chị có thể chia sẻ các thông tin như nguồn tìm kiếm, thời điểm apply,… của một số học bổng nổi tiếng ở Nhật được không ạ?

Kim Oanh: Có rất nhiều học bổng dành cho du học sinh. Đây là một số học bổng phổ biến mà mình biết.

  • Nhóm 1 – Học bổng chính phủ (MEXT, JICA, JDS, JASSO)
  • Nhóm 2 – Học bổng từ các quỹ và hiệp hội, thường dành cho sinh viên đang học tại Nhật
  • Nhóm 3 – Học bổng doanh nghiệp (cho phép ứng tuyển tại VN hoặc Nhật)

Ngoài ra, nhiều học bổng tỉnh (Aichi,  Yamagata,…), học bổng đại học (iUP – Kyoto,…) hay quỹ nghiên cứu như JSPS, Sasakawa, JST cũng đáng lưu tâm. Cá nhân mình thì đã nhận học bổng MEXT từ giáo sư ở 2 bậc Thạc sỹ và Tiến sỹ, thuộc nhóm 1 với mức trợ cấp gần 14 man/tháng cho sinh hoạt phí.

Ở Nhật, vì quá trình xét duyệt khá mất thời gian, thông thường các học bổng nhóm 1 bắt đầu nhận hồ sơ 1 năm trước khi nhập học, vào khoảng tháng 3 hàng năm cho kỳ mùa xuân, và tháng 9 hoặc tháng 12 cho kỳ mùa thu năm sau. Tuy nhiên, đối với các học bổng nhóm 2 và 3, thời gian nhận và xét hồ sơ thường ngắn hơn. Bạn vào học kỳ tháng 4 thì sẽ mở đơn đăng ký vào khoảng tháng 9 – 12 của năm trước đó. Chẳng hạn như Iwatani sẽ nhận hồ sơ từ 1/12 – 20/12 hàng năm cho kỳ học tháng 4 tiếp theo.

Nếu bạn đang học ở Đại học quốc lập, hãy đọc kỹ thông tin trong cuốn hướng dẫn sinh viên, thường thì học bổng nhóm 2 và 3, thậm chí là nhóm 1, đều có những ghi chú và số người đạt học bổng năm ngoái (từ trường). Các bạn cũng có thể tham khảo studyinjapan.go.jp, vốn có khá nhiều thông tin. Đối với các quỹ nghiên cứu (dành cho sinh viên đại học, cao học), có thể tham khảo trực tiếp từ Khoa, Giáo sư hướng dẫn,…và yêu cầu hỗ trợ từ bộ phận quản lý nghiên cứu tại các đại học (URA).

 

Kiều Trang: Theo em biết chị Oanh đã nhận 3 học bổng khác nhau. Chị có thể chia sẻ về kinh nghiệm bản thân trong quá trình săn học bổng của mình được không ạ?

Kim Oanh: Mặc dù nói là apply thành công 3 học bổng nhưng thực tế chỉ có 2 học bổng mình nhận ở Nhật thôi. Tất nhiên, quá trình tìm kiếm, lập hồ sơ là không dễ dàng nhưng mình thấy nhiều hơn còn là duyên số và may mắn nữa, vì mình cũng rớt nhiều lắm.

Mình biết đến học bổng MEXT rất tình cờ trong lần đi hội thảo du học ở Việt Nam. Hầu hết các trường đều tuyển sinh viên đại học cũng như yêu cầu tiếng Nhật, nhưng mình tình cờ gặp được một chị (mà sau này là senpai của mình). Chị ấy đã nhiệt tình giới thiệu mình với thầy hướng dẫn Thạc sỹ của chị ấy, và giải thích là thầy rất giỏi tiếng Anh nên không cần quá lo lắng. Sau đó, mình viết thư cho thầy. Lúc thầy trả lời là chỉ còn 5 ngày đến deadline nộp hồ sơ (tính cả thời gian gửi sang Nhật). May mắn là mình lúc nào cũng chuẩn bị sẵn một bộ hồ sơ cơ bản trong quá trình tìm học bổng, nên lúc đó chỉ cần chỉnh sửa rồi nộp, hồ sơ đến nơi cũng vừa đúng ngày hết hạn.

Theo mình, may mắn thường đến với người có chuẩn bị. Vậy nên lời khuyên của mình là khi bạn có ý định xin học bổng, bạn nên ở tư thế sẵn sàng, chuẩn bị 1 bộ hồ sơ cơ bản và ý tưởng nghiên cứu. Định kỳ cập nhật khoảng 6 tháng/lần. Khi cơ hội đến, bạn chỉ cần chỉnh sửa nhẹ nhàng là có thể nộp ngay. Rất khó để hoàn thiện hồ sơ xin học bổng chị trong vài ngày ngắn ngủi.

 

Kiều Trang: Nhân nói chuyện đến chuẩn bị hồ sơ, chị có thể chia sẻ một bộ hồ sơ cơ bản cần những gì không ạ?

Kim Oanh: Tùy vào bối cảnh và cấp học mà khác nhau rất nhiều. Tuy nhiên, mình nghĩ điều kiện tiên quyết là bằng cấp để qua vòng hồ sơ, nhất là với mấy bạn mới xin học bổng lần đầu. Ví dụ như những bằng cấp mang tính học thuật như bằng Đại học, bảng điểm đã được dịch công chứng (cần chuẩn bị sẵn vì mất kha khá thời gian), hay bằng về ngoại ngữ . Làm sao bạn có thể đi du học được nếu bạn không hiểu tiếng địa phương hoặc ít nhất là tiếng Anh, đúng không nào? Nói về bằng ngoại ngữ, tuy mỗi trường sẽ xét đầu vào khác nhau, nhưng nhìn chung khu vực Châu Á sẽ yêu cầu trình độ IELTS 5.5 trở lên còn khu vực Âu Mỹ sẽ yêu cầu IELTS 6.5 trở lên với bậc học Thạc sỹ. Ngoài ra, bạn cũng có thể sử dụng bằng cấp về ngôn ngữ của quốc gia bạn muốn đến, ví dụ như đi Nhật học thì JLPT tầm N2.

 

Kiều Trang: Ngoài bằng cấp, mình có thể chuẩn bị được gì nữa chị Oanh nhỉ?

Kim Oanh: Bên cạnh bằng cấp, còn 1 thứ cũng tốn thời gian, đó là giấy khám sức khỏe tiếng Anh, giấy này thường có thời hạn 6 tháng đến 1 năm thôi và cũng khá tốn tiền, nên khi các bạn có 1 số “đối tượng” mục tiêu nhắm đến thì hãy làm. Nếu bạn ở các thành phố lớn như Hà Nội hay TP. HCM thì việc ra phòng khám quốc tế khám và lấy giấy cũng nhanh (khoảng 3-5 ngày), nếu ở tỉnh cần đến bệnh viện và dịch thuật thì sẽ tốn thời gian hơn.

Ngoài ra, như mình đã đề cập ở câu hỏi trước, cần có một bản CV đầy đủ để có thể chọn lọc theo từng đối tượng học bổng và tóm tắt thành quả, hướng nghiên cứu cũng như ý tưởng nghiên cứu. Đối với nhóm hồ sơ này, không chỉ được sử dụng khi đăng ký học bổng, CV còn dùng để “bán thân” khi liên hệ nhờ giáo hướng dẫn. Điều này không chỉ áp dụng trong việc xin học bổng, sau này các bạn đi làm thì việc chuẩn bị sẵn 1 bộ hồ sơ cho xin việc hoặc post-doc cũng tương tự như vậy.

 

Kiều Trang: Chị có thể nói rõ hơn một chút ý chị khi chị nói “bán thân”  được không ạ?

Kim Oanh: Bình thường khi nộp xin học bổng thông qua chính phủ, bạn sẽ nộp hồ sơ qua các cơ quan nhà nước hoặc chỗ làm việc. Ngoài nhóm này ra thì các giáo sư đại học thường sẽ có quỹ nghiên cứu riêng. Các giáo sư sẽ tuyển sinh riêng thông qua website của trường (đôi khi là không). Các bạn có thể tham khảo nghiên cứu của giáo sư qua website của trường đại học, lựa chọn giáo sư có hướng nghiên cứu phù hợp với bản thân, viết mail hỏi giáo sư có tuyển PhD không, nếu có thì có được support tài chính không… Nếu giáo sư đang có quỹ hoặc suất học bổng thì giáo sẽ nhận bạn (với điều kiện hồ sơ của bạn đủ tốt) và hướng dẫn bạn cách nộp hồ sơ xin học bổng. Vì thế, khi bạn xin học bổng theo hướng này, bạn phải chuẩn bị sẵn một CV ngắn gọn tầm 1-2 trang A4 mô tả hướng nghiên cứu của bản thân, 1 số thành tích… để gửi giáo xem (phần này là CV tinh gọn, các giáo không có thời gian đọc quá dài).

 

Kiều Trang: Trong trường hợp này, mình sẽ viết mail kèm CV cho giáo sư đúng không chị Oanh?

Kim Oanh: Đúng rồi bạn. Trong email này, ngoài chào hỏi xã giao, giới thiệu sơ qua bản thân là ai, ở đâu làm gì thì bạn cũng cần phải nhấn mạnh 1 số điểm nghiên cứu, kĩ năng của bản thân để giáo cân nhắc bạn có phải đối tượng phù hợp không. Điều này cũng tương tự khi bạn viết mail xin việc hoặc post-doc vào các viện nghiên cứu (đăng ký qua mail).

 

Kiều Trang: Thông thường sau vòng hồ sơ là vòng phỏng vấn, chị có thể chia sẻ một số câu hỏi thường gặp không?

Kim Oanh: Về câu hỏi phỏng vấn, theo mình có sự khác nhau tùy vào từng loại học bổng và người tuyển. Trường hợp của mình là xin học bổng qua giáo sư vì thế gần như giáo không hỏi gì cả, chỉ cho làm kiểm tra. Năm đó giáo đưa mình  bài kiểm tra  gồm 2 phần Toán và tiếng Anh. Phần tiếng Anh giáo yêu cầu mình viết 1 bài luận nhỏ và ghi âm bài đọc 1 bản tin (kiểm tra khả năng nói tiếng Anh), phần Toán giáo cho mình 1 đề gồm 4 bài với chủ đề ma trận, xác suất, không gian phẳng và 1 dạng bài nữa mình quên rồi. Nói chung là khá khó vì nghiên cứu lab mình ít cần toán xác suất để thực hiện. Năm đó mình chỉ làm đc 2/4 bài, cũng không biết sao giáo cho qua.

Phỏng vấn thì thường thấy ở các học bổng của tổ chức như Iwatani, Rotary… mấy câu mình thấy hay hỏi (qua tổng hợp từ bạn bè) là: Tại sao lại chọn Nhật Bản để du học? Khi đến Nhật bạn có khó khăn gì? Hướng nghiên cứu hiện tại của bạn là gì? Sau khi tốt nghiệp dự định làm gì? Kinh nghiệm của mình là trả lời thật thà, đôi khi không cần theo lối mòn như “Chọn Nhật vì yêu thích văn hóa Nhật”. Như trường hợp bạn mình, bạn ấy nói “Nhà tui không giàu, cùng lúc đi Nhật có học bổng nên tui đi. Mà giờ HB này hết rồi nên có chút khó khăn”. Ấy vậy mà lại đậu đó.

Tóm tắt

1. Các nhóm học bổng phổ biến tại Nhật
Chị Oanh chia sẻ rằng học bổng tại Nhật có thể chia thành 3 nhóm chính:

Nhóm 1 – Học bổng chính phủ

  • Tiêu biểu: MEXT, JICA, JDS, JSPS, JASSO…
  • Quyền lợi: Miễn học phí, trợ cấp sinh hoạt phí (120.000-148.000 yên/tháng), vé máy bay 2 chiều, hỗ trợ nghiên cứu.
  • Cách đăng ký: Thông qua Đại sứ quán Nhật (Embassy recommendation) hoặc đại học Nhật (University recommendation).
  • Lưu ý: Chuẩn bị hồ sơ từ tháng 3 trở đi (cho kỳ tháng 4), và tháng 9 (cho kỳ tháng 10).

Nhóm 2 – Học bổng từ các quỹ, hiệp hội

  • Ví dụ: Iwatani Foundation, Rotary Foundation…
  • Đối tượng: Sinh viên đang học tại Nhật.
  • Yêu cầu: Trình độ tiếng Nhật (sử dụng hàng ngày), có thư tiến cử của giáo sư, kế hoạch nghiên cứu.
  • Thời gian mở đơn: ngắn, chỉ trong vòng 2-3 tuần (ví dụ Iwatani: 1-20/12 hàng năm).

Nhóm 3 – Học bổng doanh nghiệp

  • Ví dụ: Fast Retailing (Uniqlo)
  • Đối tượng: Học sinh THPT/ ĐH dưới 19 tuổi, đạt IELTS 7.0 hoặc TOEFL iBT 90.
  • Quyền lợi: Hỗ trợ đến 160.000 yên/tháng + phí chuẩn bị, học phí tối đa 5 năm.
  • Bắt buộc tham gia hoạt động cồng đồng của doanh nghiệp.

Ngoài ra, nhiều học bổng tỉnh (Aichi, Yamagata,…), học bổng đại học (iUP – Kyoto,…) hay quỹ nghiên cứu như JSPS, Sasakawa, JST cũng đáng lưu tâm.
Đường dẫn tham khảo:
https://www.studyinjapan.go.jp/en/
https://www.iup.kyoto-u.ac.jp/
https://www.s.u-tokyo.ac.jp/en/admission/scholarship.html
https://www.jpss.jp/en/scholarship/457/ (học bổng tỉnh Aichi)

 

2.Chiến lược “săn” học bổng: Chuẩn bị từ trước
Chị Oanh chia sẻ kinh nghiệm thành công apply 2 học bổng MEXT và cho rằng: “May mắn thường đến với người có sự chuẩn bị.”

Gợi ý các bạn nên chuẩn bị sẵn:

  • Đối tượng học bổng nhắm đến.
  • Kế hoạch nghiên cứu dự kiến (research proposal).
  • Bộ hồ sơ cơ bản (bằng điểm, CV, bằng ngoại ngữ, thư giới thiệu…).
  • Giấy khám sức khỏe tiếng Anh (có thời hạn 6 tháng đến 1 năm).
  • Email/ CV rút gỌn để liên hệ giáo sư.

3. Gửi email xin giáo sư – bước đầu tiên quyết định
Trong trường hợp xin học bổng qua tiến cử giáo sư, email chào hỏi cần có:

  • Lời chào hỏi trang trọng.
  • Giới thiệu ngắn gọn về quá trình học tập, nghiên cứu.
  • Mô tả ngắn về hướng nghiên cứu và mong muốn hợp tác.
  • Đính kèm CV 1-2 trang.

4. Câu hỏi phỏng vấn thường gặp
Tùy loại học bổng và người phỏng vấn, câu hỏi có thể khác nhau, nhưng thường gặp:

  • Tại sao bạn chọn Nhật?
  • Hướng nghiên cứu hiện tại?
  • Dự định sau khi tốt nghiệp?
  • Khó khăn dự kiến khi sinh sống ở Nhật?

Lời khuyên của chị Oanh: “Trả lời thật lòng và thể hiện rõ động lực.”

5. Kết luận
Tìm và xin học bổng tại Nhật là một hành trình cần sự bền bỉ, chủ động và linh hoạt. Bạn không nhất thiết phải đừng đầu với học bổng, vì ngay khi đã nhập học, cánh cửa các học bổng vẫn luôn rộng mở.

Chúc các bạn sẽ tìm được suối nguồn hỗ trợ tài chính và hướng nghiên cứu phù hợp trên con đường du học Nhật Bản.